Lavaroù latin

Eus Wikiarroud
Mont da : merdeiñ, klask
Perzh an den eo faziañ
AAbAcAdAeAfAgAlAmAnApAqArAsAuAvBaBeBiBoBrCaCeCiCoCrCuDaDeDiDoDrDuEEtExFGHILMaMeMiMoMuNaNeNiNoNuOPaPePlPoPrQRSTUbUlUmUnUrUsUtVaVeViVoVuDaveoùNotennoù

A[kemmañ]

A[kemmañ]

AA.VV
Berradur Auctores varii, "lies aozer", a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr.
A bene placito
Hervez ho plijadur, evel a gerfet.
A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto
Diwall diouzh an ejen dre zirak, diouzh an azen dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu.
A bove majore discit arare minor
Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat.
A caelo usque ad centrum
Eus an oabl betek ar c'hreiz. Lavaret e vez ivez Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos.
A cane non magno saepe tenetur aper
Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan.
A capite ad calcem
Adalek ar penn betek ar seul'.
A communi observantia non est recedendum
Arabat pellaat diouzh ar soñjoù boutin.
A contrariis
Dre an tuioù kontrol ; dre an traoù enebet. Un arguzenn a contrariis zo un arguzenn diwanet eus an tu enep.
A contrario
En enep, kontrol da se.
A cruce salus
Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh.
A Deo rex, a rege lex
A Zoue (e teu) ar Roue, Ag ar Roue (e teu)al lezenn.
A Deucalione
Abaoe Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion , abaoe pell.
A divinis
Pellaet diouzh an oberoù doueel. Er relijion gatolik, ar c'hastiz suspentio a divinis zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg.
An eskob Fernando Lugo a voe digarget a divinis pa voe dilennet da brezidant Paraguay d'an 20 a viz Ebrel 2008.
A facto ad jus non datur consequentia
N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan.
A falsis principiis proficisci
A zisoc'h diwar pennaennoù diwir.
A fluctibus opes
Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh. Sturlavar kêr Sarzhav.
A fortiori ratione
Ken met rak se, seul gent a se. Berraet alies en A fortiori.
A Jove principium
Krogomp gant Jupiter, da lavaret eo enor d'ar mestr, da vestr an ti.
A latere
E-kichen. « Cardinal a latere » : kardinal kaset gant ar pab d'ur pennstad bennak.
A mari usque ad mare
Adal ar mor betek ar mor, da lavarout eo Eus an eil mor d'egile ; ger-stur Kanada.
A mensa et t(h)oro
Eus an daol hag eus ar gwele. Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ.
A minima
Ag an hini bihanañ, da lavaret eo talvoudegezh vihanañ un dra bennak.
A minore ad maius
Eus ar bihanañ d'ar brasañ.
A mundo condito
Adalek krouidigezh ar bed.
A non domino
Eus un nann-aotrou. Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ.
A parte
A-gostez. Er c'hoariva, komzoù a parte a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all.
A pedibus usque ad caput
Eus an troad betek ar penn, « penn-kil-ha-troad ».
A posse ad esse non valet consequentia
Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ.
A posteriori
Diwar skiant-prenet.
A priori
Diwar raksant.
A quo
Diwarnañ. An dies a quo eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an dies ad quem, an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ.
A silentio
Dre an tav.
A solis ortu usque ad occasum
Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol (e sevenan ma c'hefridi).

Ab[kemmañ]

Ab abrupto
En un doare reut, trumm.
Ab absurdo
Dre an emsiv. Prouiñ ab absurdo.
Ab abusu ad usum non valet consequentia
Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek. Gwelit Abusus non tollit usum.
Ab aestu et tempestate
(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn.
Ab aeterno
Adal deroù an amzer,  a-holl-viskoazh .
Ab ante
A-ziagent, en a-raok.
Ab antiquo
Abaoe an henamzer.
Ab agendo
Diwar an oad. "Ab agendo" a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve.
Ab amicis honesta petamus
Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober. Cicero, Laelius De Amicitia, 44.
Ab asino lanam quaeris
Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un azen.
Ab assuetis non fit passio
Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas.
Ab epistulis
Diwar al lizheroù.
Ab esse ad posse valet consequentia
Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus.
Ab extra
Eus an tu-hont.
Ab hinc
Alemañ.
Ab hoc et ab hac
Amañ hag ahont. A-hed hag a-dreuz : komz ab hoc et ab hac.
Ab igne ignem capere
Lezel un tan da gregiñ en e dan, da lavaret eo ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh.
Ab illo tempore
Abaoe an amzer-se.
Ab imis fundamentis
Adalek an diazezoù donañ. Pal an Dispac'h gall e oa nevesaat ar gevredigezh ab imis fundamentis.
Ab immemorabili
Abaoe (amzerioù) dreist koun.  A-holl-viskoazh .
Ab imo corde
A-greiz-kalon.
Ab imo pectore
Eus don ar bruched. En un doare gwirion. Lavaret e vo « diskouez bezañ brouezet ab imo pectore ».
Ab inconvenienti
Diwar zivarregezh. Un arguzenn ab inconvenienti a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù.
Ab incunabulis
Abaoe ar gavell, abaoe ar vugeliezh.
Ab initio
Adalek an deroù.
Ab intestat
Hep testamant. A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred.
Ab Iove principium
Gwelit #A|A Jove principium.
Ab irato homine
Diwar un den fuloret. Arabat ober un testamant ab irato, rak keuz a c'hallfe dont goude.
Ab origine
Adalek an orin, adalek ar penn-kentañ. Studiañ un afer ab origine.
Ab origine fidelis
Feal d'e orin, na zisoñj ket a be lec'h e teu.
Ab ovo
Eus ar vi, adalek ar vi.
Ab ovo usque ad mala
Eus ar vi betek an aval. « A-hed ar pred », diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh.
Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae
[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister. Cornelius Nepos, De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae (gwelit an droidigezh c'hallek).
Ab uno disces omnes
Diwar unan anavez an holl. Virgilius, Aeneis 2:65.
Ab urbe condita
Adalek diazezidigezh kêr (Roma).
Aberratio delicti
Distro ar felladenn. Er gwir, gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ.
Aberratio ictus
Distro an taol, tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour.
Abest ut fatear, ut praecise negem
Pell diouzh en anzav en e nac'han da vat.
Abiens abi
O vont gant e hent. O kuitaat ul lec'h pe ur garg.
Abistis, dulces caricae
Echu eo ganeoc'h, fiez c'hwek. Aet eo an devezhioù c'hwek da get (Petronius, Satiricon, LXIV).
Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata
Ne vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret.
Absens haeres non erit
An ezveziad ne vo ket hêr. Aet diwar wel, aet diwar galon.
Absentem lædit, qui cum ebrio litigat
Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv.
Absit inuidia verbo
Ra ne vo noaz ebet er ger-se. Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh (Titus Livius, Ab Urbe condita libri, IX-19).
Absit omen
Ra ne vo ket ur vallozh eus kement-mañ. Latin ar Grennamzer.
Absit reverentia vero
Arabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez (Ovidius, Heroides V:13).
Absolutio ab actione
Didamalladur diwar ober, da lavaret eo evit abegoù danvezel.
Absolutio ab instantia
Didamalladur diwar ar goulenn, da lavaret eo dre ur si en argerzh an tamall.
Absolutum dominium
Riegezh hollveliek.
Absque argento omnia vana
Hep arc'hant e vez aner pep tra.
Abstinere debet aeger
Ret eo d'ar c'hlañvad yunañ.
Abundans cautela non nocet
Ne zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù.  Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. 
Abusus non tollit usum
Reober ne dalv ket paouez d'ober. N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit Ab abusu ad usum non valet consequentia.
Abuti errore hostium
Tenn splet eus fazi an enebour. Troienn gant Titus Livius.
Abyssus abyssum invocat
Gervel an islonk a ra an islonk (Bibl, Psalmoù, II-42:8).

Ac[kemmañ]

Accessorium sequitur principale
Da heul ar pouezusañ e teu an eilrenk. Er gwir : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk.
Accessum ad res salutares, a pestiferis recessum
Tostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus ; Cicero, De Natura DeorumII:34).
Accipe quam primum, brevis est occasio lucri
Gra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn. « Pa vez gedon eo gedona ».
Accidere ex una scintilla incendia passim
Diwar ur fulenn en em strew an tangwall.
Accipio omen

Degemer a ran an diougan.

Accusare nemo se debet nisi coram Deo
Den ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue.
Acetum habet in pectore
Gwinêgr zo em bruched, da lavaret eo "lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon.[1]
Acta est fabula, plaudite !
C'hoariet eo ar pezh, strakit ho taouarn! Gerioù diwezhañ distaget gant Aogust war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da Echu eo an abadenn.
Actio adversus iudicem que litem suam fecit
Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz.
Actio libera in causa
Ober dishual en afer. Er gwir : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek.
Actio nondum nata non praescribitur
Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet.
Actio personalis moritur cum persona
Gant an den e varv e oberoù.
Actor sequitur forum rei
Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner.
Actore non probante, reus absolvitur
Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner.

[kemmañ]

Ad abundantiam
A-builh.
Ad agendum
A-benn an ober. Er gwir e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ad agendum evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer.
Ad astra
Trema ar stered.
Ad astra per aspera
Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù.
Ad audiendum verbum
War selaou ar gomz, da skouer : ur c'henglav ad audiendum verbum, ma teur da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh..
Ad augusta per angusta
D'an nec'h dre an hentoù strizh (Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor.)
Ad bestias
D'al loened. Gwelit Damnatio ad bestias.
Ad captandum vulgus
A-benn pakañ an engroez. Er politikerezh, un arguzenn ad captandum vulgus eo e bal plijout d'ar yoc'hoù.
Ad coetum geniti sumus
Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet.
Ad gloriam per spinas
Trema ar c'hlod a-dreuz drein.
Ad explorandum
Klask evit kavout. Implijet er gwir evit goulenn un enklask a-benn kavout ur brouenn.
Ad hoc
Graet evit se. Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ad hoc.
Ad hominem
War-du an den. Arguzennoù ad hominem zo mennet da skeiñ war un den , d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit Ad personam.
Ad honorem nostrum interest
Rekis eo d'hon enor.
Ad horas
A-barzh un nebeud eurvezhioù.
Ad impossibilia nemo tenetur
Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober.
Ad infinitum
Betek an didermen.
Ad instar
Diouzh patrom. A enor, da lavaret gant an titl hep ar garg.
Ad interim
En amzer etre, Da c'hortoz. Gouarnamant ad interim : gouarnamant etreadegat.
Ad iura renunciata, non datur regressus
N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù.
Ad Kalendas graecas
Da Gala ar C'hresianed . E Roma e oa ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha bloavezh an erc'h du eta.)
Ad libitum
Diouzh gwalc'h.
Ad litteram
Hervez al lizherenn. Sentiñ ad litteram, sentiñ ouzh ar ger.
Ad maiora
War-du traoù brasoc'h. Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont.
Ad maiorem regis gloriam
Evit brasañ gloar ar roue
Ad majorem Dei gloriam
skrivet en un iliz e SUA
Ad majorem Dei gloriam
Evit brasañ gloar Doue ; ger-stur ar Jezuited, skrivet ivez A.M.D.G., a vez skrivet war al levrioù embannet ganto.
Ad malum malae res plurimae se agglutinant
Alies e vez meur a reuz goude ur reuz. « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ».
Ad multos annos !
War-du kalz bloavezhioù ! Hetoù. Many happy returns eo an droienn saoznek a glot amañ.
Ad nauseam
Betek sevel ar galon. Betek bezañ heug.
Ad nocendum potentes sumus
Evit noazout ez omp galloudus.
Ad nutum
Diwar un hejadenn penn, evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen.
Ad oculum
Diwar al lagad. Priziañ ad oculum : priziañ well-wazh, d'ar much.
Ad patres
War-du an tadoù. « Kas unan bennak ad patres » a zo kement ha kas anezhañ da welout e hendadoù, da lavarout eo lazhañ anezhañ.
Ad perpetuam rei memoriam
Evit ar goun beurbadel. Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad.
Ad personam
War-du an den. Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ad personam. Gwelit Ad hominem.
Ad probationem
Evit ar brouenn. Implijet er gwir, diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit Ad validitatem amañ izeloc'h.
Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia
Ra vo liammet ar ger-kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn.
Ad quem
Implijet en troiennoù dies ad quem, enebet ouzh dies a quo.
Ad referendum
D'ar vodadeg. Kaset e vez un afer ad referendum evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez.
Ad rem
Perzhiek, a denn dres d'an dodenn.
Ad substantiam
Evit an danvez. Er gwir, ar tumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat.
Ad unguem
D'an ivinenn, en un doare disi, diwar arz ar kizellerezh|c'hizellerezh.
Ad usum Delphini
Evit barr an Daofin. Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha henc'hresianek a oa bet moullet evit Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)|Loeiz Bro-C'hall, mab Loeiz XIV.
Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae
Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel, berraet alies dre A.U.F.. Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur Italia (Firenze, Milano, Roma. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas pe get ?
Ad validitatem
Evit ar soliusted. Implijet er gwir, diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit Ad probationem.
Ad valorem
Diouzh an dalvoudegezh. Implijet er maltouterezh.
Ad veritatem
Trema ar wirionez.
Ad vitam æternam
A-hed ar vuhez peurbadel (da viken).
Ad vinum disertum esse
Bezañ helavar dre ar gwin.
Adde parvum parvo, magnus acervus erit
Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po.
Addenda et corrigenda
Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù.
Addendum
Tra da lakaat ouzhpenn ; Addenda el liester.
Adducere inconveniens non est solvere argumentum
Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn.
Adfines inter se non sunt adfines
An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh.
Adfinitas in coniuge superstite non deletur
N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev.
Adfinitas iure nulla successio permittitur
An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner.
Adiaphora
An traoù diforzh. Diwar an henc'hresianeg ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar stoikegezh e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar Kristeniezh|gristeniezh.
Adoptio naturam imitatur
Drevezañ an natur a ra an advabadur.
Adtemptata pudicitia
Dismeg ouzh an elevez.
Adulatio perpetuum malum regum
Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall.
Adversae res religionum admonent
E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel.
Adversis rerum immersabilis undis
Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred (Quintus Horatius Flaccus, en e droidigezh latin diwar Odysseia Homeros ; gwelit Google Books).
Advocatus diaboli
Alvokad an diaoul.

Ae[kemmañ]

impalaer santel Friedrich IV, 1446
A.E.I.O.U.
Austria Est Imperare Orbi Universi « Aostria eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl », ger-stur latin an Tiegezh Habsburg ; Alle Erde Ist Oesterreich Untertan eo en alamaneg.
Ægroto dum anima est, spes est
Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour.
Aequam memento servare mentem
Bez soñj da virout ur spered plaen.
Aequat omnes cinis
Al ludu a laka an holl dud da gevatal (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium, XCI:16.
Aeque principaliter
Ken pouezus all. En Iliz katolik roman, unaniñ eskoptioù aeque principaliter zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile.
Aequo pulsat pede
A sko gant un troad diforzh. Berradur ar werzenn Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris, "Gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned" – Quintus Horatius Flaccus, Carmina I.IV.13.
Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum
Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid.
Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)
Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem) (Quintus Horatius Flaccus, Carmina, III, XXX, 1)
Aes triplex
Arem tric'hement. Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh hervez Quintus Horatius Flaccus, Carmina I-III-9.
Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores
Dalc'h kont eus boazioù pep amzer.
Æternum vale
Kenavo da viken. Gwelout Supremum vale.

Af[kemmañ]

Affidavit
Feiz en deus graet. Un affidavit zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet.
Affirmanti incumbit probatio
Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ.
Afflictis lentae
Gorrek eo d'ar gouzañvidi. Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv.
Afflictis longae, celeres gaudentibus horae
Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen.

Ag[kemmañ]

Age quod agis
Gra ar pezh a rez, da lavaret eo "gra mat ar pezh a rez".
Agnosco stilum Romanae ecclesiae
Anavezout a ran stil an Iliz roman.
Agnosco veteris vestigia flammae
Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh.
Agnus Dei
Oan Doue. Jezuz gwelet evel an oan a vo aberzhet war ar Groaz hervez an Testamant Nevez.

Al[kemmañ]

Julius Caesar o treuziñ ar stêr Rubico
Alas accidere
Troc'hañ an divaskell.
Albo lapillo diem notare
Merkañ an deiz gant ur maen gwenn, da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « Lakaat ur groaz en nor ». An eneb da Dies ater.
Albo signanda lapillo dies
Devezh da verkañ dre ur maen gwenn.
Alea jacta est
Taolet eo an diñsoù ! A voe lavaret gant Caius Julius Caesar pa dreuzas ar stêr Rubikon, a oa difennet outañ, da vont da Roma da gemer ar galloud.
Alias
En un doare all ; Arveret gant ar ster "anvet en un doare all", kenster gant "derc'hanvenn", "anv-pluenn" :  Louis-Paul Nemo, alias Roparz Hemon. .
Alibi
E lec'h all. Er gwir, un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober.
Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt
Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re (Seneca ar Yaouankañ, De Ira II, XXVIII:8).
Alieni iuris
E lezenn unan all. A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all.
Alienis malis discimus
Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez.
Alii bella gerunt, tu felix Austria nube
Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez. Lavarenn-stur Arc'hdugelezh Aostria.
Aliis inserviendo consumor
Kuzumiñ e servij an hentez. Ger-stur The International Library and Information Studies Honor Society
Aliorum medicus, ipse ulceribus scates
Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum, 2. 5. 38).
Aliquando et insanire iucundum est
Plijus e vez bezañ foll a-wechoù.
Aliquem indicta causa damnare
Kondaoniñ un den hep e glevout.
Aliquid dare, aliquid retinere
Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout. Arveret er gwir evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn a-benn lakaat termen d'o dizemglev.
Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars
Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn.
Aliquid stats pro aliquo
Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all. Diazez ar semiotik, ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ sinoù.
Alis luporum catulos
Emaoc'h o vagañ bleizigoù.
Aliud est celare, aliud tacere
Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all.
Aliud pro alio
Un dra evit unan all.
Alium silere quod voles primus sile
Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all.
Alma mater
Mamm vagerez. Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet o studiañ.
Alter ego
Me arall. Hennezh eo ma alter ego : hennezh pe me, memes tra eo.
Alter frenis, alter eget calcaribus
Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù. Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek.
Alterius non sit qui suus esse potest
Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan, "Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all" – Lavarenn-stur Paracelsus.
Alterum non laedere
Na noazout d'an hentez.
Altis plerumque adjacent abrupta
Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ.

Am[kemmañ]

Amor Vincit Omnia (Caravaggio)
Amantes amentes
Foll eo an amourouzien.
Amantium irae amoris integratio
Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien
Amat victoria curam
An trec'h a gar ar striv.
Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras
Kar da dud, mard int reizh – anez, gouzañv-i.
Amice, ad quid venisti !
Mignon, evit petra out deuet ! (Aviel Mazhev, XXVI:50)[2]
Amici inesse adulationem
N'eus lubanerezh ebet etre mignoned (Tacitus, Annales, II.12).
Amici, hodie diem perdidi
Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh. Lavaret gant an impalaer roman Titus pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet.
Amici nec multi nec nulli
Na kalz mignoned, na hini ebet.
Amici vitia si feras, facis tua
Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto.
Amici mores noveris, non oderis
Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat.
Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea
Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù.
Amicitia magis elucet inter aequales
Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal.
Amicum an nomen habeas, aperit calamitas
Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken.
Amicum secreto admone, palam lauda
Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran.
Amicus certus in re incerta cernitur
Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall
Amicus magis necessarius quam ignis et aqua
Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon.
Amicus ollaris
Mignon ar pod pri, ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod.
Amicus omnibus, amicus nemini
Mignon d'an holl (zo koulz ha ) mignon da zen ebet.
Amicus Plato, sed magis amica veritas
Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh. Aristoteles, Ethica Nicomachea I-4, diwar-benn Platon, pa ne oa ket a-du gantañ.
Amicus verus rara avis
Evned rouez eo ar vignoned wirion.
Amittit merito proprium, qui alienum appetit
Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini.
Amor crescit dolore repulsae
Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn.
Amor – dolor
Karantez – poan.
Amor et deliciae humani generis
Karantez ha dudi mab-den (Eutropius, Breviarium Historiae Romanae, VII.21). Ul lesanv gounezet gant an impalaer roman Titus a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi.
Amor omnia vincit
Trec'h e vez ar garantez war pep tra.
Amor et melle et felle est fecundissimus
Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni.
Amor libertatis nobis est innatus
Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz.
Amor patriae nostra lex
Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn.
Amor vincit omnia
Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez.
Amore, more, ore, re
Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù. Berradur eus Verus amicus amore more ore re cognoscitur : dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion.

An[kemmañ]

Azeulerezh an Drinded (munud)
Albrecht Dürer, 1511
Siell Veur gouarnamant SUA
An debeatur
Mard eo dleet. Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit Quantum debeatur.
An et quantum debeatur
Mard eo dleet ha pegement
Angina pectoris
Kevenkez bruched.[3]
Anguillam cauda tenes
Dalc'h ar silienn dre he lost.
Angulus ridet
Ar c'horn-bro a c'hoarzh (Quintus Horatius Flaccus, Carminum, II-6:14).
Animum debes mutare non caelum
An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket.
Animus ex ipsa desperatione sumatur
Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag.
Animus meminisse horret
Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se.
Animus pugnandi
Ar youl da stourm.
Animus se a corpore abstrahit
En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene.
Anno a Virginis partu
Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ – Heñvelster gant al lavared Anno Domini.
Anno Domini
Goude Jezuz Krist, berraet en A.D..
Annuit cœptis
Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ. Unan eus an tri ger-stur a zo war pil Siell Veur Stadoù-Unanet Amerika ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue.
Annus horribilis
Bloavezh euzhus. Bomm lavaret gant Elesbed II, rouanez Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur, da zisplegañ petra he doa bevet e 1992.
Annus mirabilis
Bloavezh brav-estlammus.
Ante Christum natum
Kent ganedigezh Jezus-Krist. Berradurioù : a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit Post Christum natum.
Ante diem
Kent an deiz, da lavaret a-raok hiziv.
Ante litteram
Kent ar skrid, da lavaret eo : "a-raok ma vefe eus ar ger" ;  Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur revoniour ante litteram
Ante pedes non videre
Na gwelout dirak e dreid. Bezañ avelek, pe verrsperedet.
Antiqua nove
Traoù kozh en un doare nevez.
Antiqua sunt optima
Ar re wellañ eo an traoù kozh. Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred.
Antiquior mors turpitudine
Gwell ar marv eget ar vezh.
Antiquo jure tutor
Gouarnour kozh al lezenn.
Antiquo more
"Ar c'hiz kozh.
Antiquus amor cancer est
Ur garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed) – Petronius, Satiricon, II-42.
Anxia divitiarum cura
Enkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh.

Ap[kemmañ]

Apertis verbis
Komzoù fraezh.
Apices juris non sunt jura
Soutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir.
Appellatio ad Caesarem
Galv d'an impalaer evit terriñ ur barn d'ar marv. Provocatio ad populum a veze graet kent an Impalaeriezh roman.
Aptari onus viribus debet
Ret eo azasaat al labour ouzh an nerzh.

Aq[kemmañ]

Aqua et ignis interdictio
Berzet an dour hag an tan, a-zivout un den forbannet.
Aqua profunda est quieta
Difiñv eo an dour don.
Aqua vitae
An dour a vuhez – al lambig, pe ar wiski.
Aquila non capit muscas
N'eo ket an erer a dap kelien ; un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister.
Aquila non captat muscas
idem.
Aquilam volare docet
Emaoc'h o teskiñ nijal d'un erer.
Aquiris quodcumque rapis
Akuitizañ a rez ar pezh a laerez.

Ar[kemmañ]

Arbiter elegantiae
Barner ar granded, eme Tacitus|Dacitus a-zivout Petronius.
Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim
Klevet a ran o deus dibabet an nerzh (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum).
Arbor mala, mala mala
Gwezenn fall, avaloù fall.
Arcades ambo
Arkadianed o-daou (Vergilius, Eclogues VII:4), da lavaret daou zen sot, an ezen o vezañ loened brudetañ Arkadia.
Ardet nec consumitur
Deviñ a ra hep peurzeviñ ; a-zivout ar feniks.
Ardua ad gloriam via
Diaes eo an hent trema ar c'hlod.
Ardua para subire
Dev evit sevel.
Arenae semina mandare
Hadañ en traezh.
Argumentum ad verecundiam
Arguzenn a zoujañs.
Argumentum baculinum
Arguzenn ar vazh. Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari Molière, Les Fourberies de Scapin).
Articulus stantis vel cadentis ecclesiae
Ar benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ. Ar feiz kristen, hervez Martin Luther.
Ars casus similis
Heñvel eo an arz ouzh ar chañs (Ovidius, Ars Amatoria III:155).
Ars est celare artem
Kuzhat an arz eo an arz, da lavaret eo "kuzhat an ardoù eo an arz".
Ars est difficilis, recte rempublicam gerere
Un arz diaes eo gouarn mat ar Stad.
Ars gratia artis
An arz evit an arz. Ger-stur ar gompagnunezh sinema Metro Goldwyn Mayer.
Ars longa, vita brevis
Hir eo an arz, ha berr ar vuhez.
Artem quævis alit terra
Ar vicher a vag an den e pep lec'h.

As[kemmañ]

Asinus asinorum in sæcula sæculorum
Azen an ezen da viken . N'eus ket sotoc'h eget hemañ.
Asinus asinum fricat
Azen a frot azen.
Asinus balneatoris numquam particeps balnei
Azen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet.
Asinus gestat mysteria
Emañ an azen o tougen an ikonoù – Andrea Alciato (1492-1550).
Asinus in catedra
Azen er gador, da lavarout eo azen o prezeg pe o kelenn an dud.
Asinus in tegulis
Un azen war an toennoù. Un dra iskis.
Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil
Sellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm (Testamant Kozh, Jeremia 1V:23).
Aspiciendo senescis
Koshaat a rez en ur sellet ouzhin.
Assem habeas, assem valeas
Bez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant. Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An as e oa ar moneiz roman.

At[kemmañ]

Athanasius contra mundum
Athanasius Enep ar Bed. Lesanv Athanasius Aleksandria (297-373), ugentvet eskob Aleksandria adal 328 betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar impalaer roman : Kustentin Iañ, Constantius II, Juluan II ha Valens.

Au[kemmañ]

Auctores varii
Lies aozerien. Berraet dre AA.VV..
Auctoritatem rebus vilitas adimit
Ur priz izel a denn pep pouezusted d'an dra.
Audacia fidentiae est apposita
Stok ouzh ar fiziañs eo an herder.
Audacter calumniare, semper aliquid haeret
Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg.
Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult
Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi.
Audax Japeti genus
Mab dispont ganet eus Japet.
Aude contemnere opes
Kred ober fae war ar stroñs.
Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus
Ret eo krediñ ober, Gwener hec'h-unan a skoazell ar re galonek. (Tibullus, Carminum Libri Tres I, II:16).
Audentis fortuna juvat
Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont (Vergilius, Aeneis X:284)
Audere est facere
Krediñ ober eo ober.
Audi alteram partem
Ra vo klevet ar gostenn all ivez.
Audi, vide, sile
Selaou, sell, tav.
Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace
Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h. Par da « un den berzet a dalv kant ».
Audiatur et altera pars
Ra vo klevet an tu arall. A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ.
Audite pars adversa
idem.
Aura popularis
C'hwezh ar bobl, avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar.
Auream quisquis mediocritem diligit
Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat (Quintus Horatius Flaccus, Carmina II, X:5).
Aures serva
Diwall da zivskouarn.
Auri mediocritas
Izelded an aour.
Auri sacra fames !
Naon kazus a aour !
Auribus teneo lupum
Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn.
Aurora Musis amica est;
Mignonez d'ar Muzezed eo gouloù-deiz.

Aut[kemmañ]

Aut agere aut mori
Pe ober pe mervel.
Aut amat aut odit mulier, nil est tertium
Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet.
Aut ... aut ...
Pe ... pe ... A dalvez "ya pe nann", "an eil pe egile".
Aut bibas aut abeas
Ev pe kerzh kuit.
Aut Cæsar, aut nihil
Pe impalaer pe netra. Ger-stur Cesare Borgia.
Aut dedere aut punire
Pe daskor pe kastizañ.
Aut disce aut discede
Pe studi, pe kerzh kuit.
Aut dosce, aut disce, aut discede
Pe kelenn, pe desk, pe kerzh kuit.
Aut nunc, aut numquam
Pe bremañ pe biken.
Aut omnia, aut nihil
Pe holl, pe netra.
Aut pati aut mori
Pe gouzañv pe mervel.
Aut viam inveniam aut faciam
Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ.
Aut vincere, aut mori
Pe trec'hiñ pe mervel.
Autobi passebant completi
Leun e oa ar busoù o tremen.
Autor opus laudat
An oberour a gan meuleudi d'an oberenn.
Aut regem aut fatuum nasci oportet
Ret eo bezañ ganet roue pe foll evit ober ar pezh a garer.
Aut ridenda omnia aut flenda sunt
Ret eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra.
Aut vincere, aut emori/mori
Bout trec'h pe mervel.

Av[kemmañ]

Avaritia facit bardus
Ar bizhoni a laka an den genaouek.
Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil
D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra.
Avarum est mulierum genus
C'hoantek eo gouenn ar maouezed.
Avarum irritat, non satiat pecunia
An arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket.
Avarus nisi cum moritur, nil recte facit
Madober nemetañ an den pizh eo mervel.
Ave atque vale
Kevarc'h, ha bez yac'h.
Ave Cæsar, morituri te salutant
Salud dit, Caesar, ar re zo 'vont da vervel az salud. A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an emgann.
Ave imperator, morituri te salutant eo a gaver e levr Suetonius, De Vita Caesarum, Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus 21.
Ave color vini clari, Ave sapor sine pari
Salud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar.
Ave Maria
Me ho salud, Mari; pedenn gatolik d'ar Werc'hez Vari.
Ave, ave, aves esse aves
Salud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ? – C'hoari gerioù diwar ave (salud), avus (tad-kozh), avis (evn), hag aveo (c'hoantaat (a ran)).
Avis alba
Ur voualc'h wenn, un dra rouez.

B[kemmañ]

Ba[kemmañ]

Barba crescit, caput nescit
Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket.
Barba non facit philosophum
N'eo ket ar barv a ra ar prederour .
Barba tenus sapientes
Furien betek ar barv, da lavaret eo diwar-c'horre (Desiderius Erasmus Rotterdam, Adagiorum).
Barbam auream habere
Kaout ur barv aour, bezañ un doue.
Barbam sapientem pascere
Derc'hel barv ur prederour, bezañ prederour a-vicher.

Be[kemmañ]

Beati pauperes spiritu
Evurus ar re baour a spered. Distaget gant Jezuz er Prezeg war menez, en Aviel Mazhev (5:3). A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini ar frazenn orin.
Beatus qui prodest quibus potest
Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall.
Bellum frigidum
Brezel yen.
Bellum omnium contra omnes
Brezel an holl enep an holl.
Belua fera est avaritia
Ar bizhoni zo ul looen ferv.
Bene diagnoscitur, bene curatur
Diagnostigañ mat zo kement ha pareañ.
Bene vobis
Mat, (ha) te ?.

Bi[kemmañ]

Bibere humanum est, ergo bibamus
Perzh an den eo evañ, evomp eta.
Bis dat, qui cito dat
Div wech e ro an hini a ro buan.
Bis pueri senes
An dud kozh zo div wech bugale.
Bis repetita placent
Div wech lavaret a blij.
Bis repetita non placent
Div wech lavaret ne blijont ket. Ar bomm deciens repetita placebit a lenner digant Quintus Horatius Flaccus, Ars Poetica 365, ma respont ar barzh e c'haller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer.

Bo[kemmañ]

Bona diagnosis, bona curatio
Deznaou mat, louzoù mat.
Bona fide
A feiz vat.
Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ
Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras.
Bonum vinum lætificat cor hominum
Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den.
Bonus liber amicus optimus
Ul levr mat eo ar mignon gwellañ.
Bonus pater familias
Den mat eo an ozhac'h.

Br[kemmañ]

Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae
Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl. (Vergilius, Aeneis X:467).
Brevi manu
Dre zorn berr ;  roet eo bet an arc'hant dezhi brevi manu , roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn.
Brevis in longo
Ur silabenn verr e lec'h unan hir. War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin.[4][5] Gwelit Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt.
Brevitatis causa
Lavaret berr. E berr gomzoù.
Britannia reges habet, sed tyrannos
(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int.

C[kemmañ]

Ca[kemmañ]

Caeca invidia est
Dall eo an droukc'hoant.
Canis sine dentibus vehementius latrat
Ki hep dent a harzh kreñvoc'h , da lavarout eo ne grog ket ar c'hi a harzh.
Captatio benevolentiae
Degerc'hañ an hegarated. En retorik|helavarouriezh, frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h.
Caput imperat, non pedes
Ar penn ar ren, an treid ne reont ket.
Caput sine lingua pedaria sententia est
Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader (Aulus Gellus, Noctes atticae, III-18). "Senedourien ardroader" eo ster pedaria, pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien curulis, ar re a oa e karg ent-ofisiel.
Virtute siderum tenus
Aeronautica Militare, Italia
Vi veri universum vivus vici
Dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved. (Aleister Crowley (1875-1947), The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ, en The Vision and the Voice).[37]
Via
Dre hent, evel en  Aet e oan da Guba via Madrid .
Via crucis
Hent ar groaz.
Via antique via est tuta
An hent kozh eo an hent asur.
Via trita via tuta
An hent uzet eo an hent asur.
Vice versa
En daou du a bep eil.
Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni
Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da Marcus Porcius Cato|Gato Gozh (Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus, Pharsalia, I-128).
Vide supra
Gwelit uheloc'h.
Video meliora proboque deteriora sequor
Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran (Ovidius, Metamorphoses VII:20-21) ; komzoù lakaet war-gont Medea).
Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus
Ne c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien (Phaedrus, Fabulae, Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum).
Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt
Ar gwir a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket, da lavaret eo : n'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn.
Vilicus ne sit ambulator
Ar feurmer n'eo ket ur pourmener (Marcus Porcius Cato|Cato Gozh, De Agri Cultura V, 2).
Vim vi repellere licet
Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh evit en em zifenn.
Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis
Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket a lavaras ar jeneral Maharbal da Hannibal Barca a-choude trec'h Cannae e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma. (Titus Livius, Ab Urbe Condita Libri XXII-51).
Vindica te tibi
Azgoulenn da-unan, da lavaret eo "azgoulenn da wirioù warnout-te", "bez perc'henn warnout a-nevez" (Seneca ar Yaouankañ, Epistulae morales ad Lucilium I, 1).
Vinum animi speculum
Melezour an ene eo ar gwin. Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion.
Vinum aqua miscere
Lakaat dour er gwin, bezañ izeloc'h e gribenn.
Vinum et musica laetificant cor
Gwin ha sonerezh a laouena ar galon.
Vir bonus dicendi peritus
Un den mat a oar komz. Termenadur ar prezeger, hervez Quintilus, Oratoria XII, 1.I, a-zivout Marcus Porcius Cato|Cato Gozh.
Vir ex virtute
An den dre ar vertuz. Ger-stur Skol Itron Varia Gwengamp.
Vires acquirit eundo
Nerzh a zastum en ur vont, diwar Vergilius, Aeneis, IV, 175. Ger-ardamez Melbourne.
Virgo intacta
Gwerc'h dibistik, pa gomzer eus ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel.
Viribus unitis
Nerzhioù an unaniezh.  Kant neudenn / A ra kordenn .
Virtus post nummos
Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant
Virtus unita fortior
An nerzh eo vertuz an unaniezh. Ger-ardamez Angola.
Virtute siderum tenus
Gant kadarnded trema ar stered. Sturienn aerlu Italia.
Vis comica
An nerzh fentus. Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin : vis comica Molière.
Vis consili expers mole ruit sua
An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz (Horatius, Carmina, III, IV, 65).
Vis experiri amicum? Calamitosus fias
Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus (Marcus Terentius Varro, Sententiae Varronis VI, 21).
Vis grata puellae
Feulster c'hoantaet gant ar plac'h. Deveret diouzh Ovidius, Ars Amatoria I:673-674.
Vis maior
Rediezh vuiek.
Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile
Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn (Hippokrates, Αφωρισμων / Sententiae I-1, diwar-benn arz ar mezegiezh|vezegiezh).
Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum
Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev (Cicero, Oratio Philippica Nona, 10-V).
Vita mutatur non tollitur
Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket, da lavaret eo mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.[38]
Vitiantur et vitiant
Siek ha sier. Un elfenn vitiantur et vitiant en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
Vitiantur sed non vitiant
Siek hogen ket sier. Un elfenn vitiantur sed non vitiant en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
Vive et me ama
Bev ha kar ac'hanon . A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, Vive valeque.
Vivere est cogitare
Prderiañ eo bevañ (Cicero, Tusculanae Disputationes V, XXXVIII, 111).
Vive valeque
Bev ha bez yac'h (Horatius Sermones, II, 2.5). A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. .
Vivit sub pectore vulnus
Er galon e vev ar c'hloaz (Vergilius, Aeneis, IV, 67).
Vixit
Bevet en (he) deus. Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned.

Vo[kemmañ]

Sant Yann ar Badezour, Tizian
Volenti non fit iniuria
Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet. Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all.
Vota superis reddite
Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel (Phaedrus, De oraculo Apollinis, en Phaedri Augusti Liberti Fabulae Aesopiae, Appendix Perrotina Fabularium VIII).[39].
Votum Solvit Libens Merito
A galon vat en deus graet hervez e c'houestl. A veze skrivet war an ex-voto suscepto e Roma gozh. Berraet alies e V. S. L. M..
Vox clamans in deserto
Ar vouezh o huchal en dezerzh. Tennet eus ar Bibl, e Levr Isaiah (40), ha respont roet gant Yann ar Badezour pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? » A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel ger-stur Dartmouth College, e New Hampshire, SUA : mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire.
Vox populi vox dei
Mouezh Doue eo mouezh ar bobl. Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet e vez alies, ha komz a reer eus vox populi nemetken. Gweet e vez ar ster alies e saozneg ar gazetennerien ha ne dalv nemet "mouezh an dud" (people) goulennataet, o c'homzoù gwir, enebet ouzh ar pezh a lavar ar c'hazetenner e-unan eus ar gaozeadenn.

Vu[kemmañ]

Horolaj-heol
Vulgare amici nomen sed rara est fides
Boutin eo an anv "mignon" hogen rouez eo ar vignoniezh (Phaedrus, Fabulae, III, IX).
Vulgus vult decipi, ergo decipiatur
Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet.[23]
Vulnerant omnes, ultima necat
An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh. Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : kavet e vez ar frazenn war an horolaj-heol|horolajoù-heol.
Vulpes et uva
Al louarn hag ar rezin, diwar De Vulpe et uva, anv ur fablenn gant Phaedrus, Fabulae, IV, III.
Vulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores
Kemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket (Suetonius, De via Caesarum, Vita Divi Vespasiani XVI, 2).
Vultus est index animi
Melezour an ene eo an dremm.

Daveoù[kemmañ]

Levrioù
(en)
  • Adolf Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, Lawbook Exchange, 2014, (ISBN 978-1-58477-142-5)
  • Laura Gibbs, Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin, Laura Gibbs, 2006 (ASIN : B00262PY4W)
(fr)
  • C. de Méry, Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes. 1828
  • Jacques Michel, Memento de locutions latines, Guérin Canada, 2001 — (ISBN 978-2-760-17087-2)
  • Nathan Gigorieff, Citations latines expliquées, Éditions d'Organisation, 2003 — (ISBN 978-2-708-13529-1)
  • Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, Locutions latines juridiques, Dalloz, 2007 — (ISBN 978-2-247-07078-7)
  • Marie-Dominique Porée-Rongier, Les expressions grecques et latines, First, 2007 — (ISBN 978-2-754-00477-0)
Kenrouedad

Notennoù[kemmañ]

  1. (fr) C. de Méry (1828), Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes, p. 201.
  2. Testamant Nevez Gwilh ar C'hoad
  3. Geriadur Ménard, p. 76-b.
  4. (fr) Scribium
  5. (fr) WebLettres
  6. Meur a desteni skrivet zo : Aurelius Victor, De Viris Illustibus XLVII:8 ; Cicero, De Senectute, VI:18 ; Plinius an Henañ, Naturalis Historia XV:20 ; Florus, Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC I, XXXI] ; Ploutarc'hos, Βίοι Παράλληλοι 27.1 (en) ; Titus Livius, Ab Urbe Condita Libri XLIX.
  7. (fr) J. follon & J. McEvoy, Finalité et intentionnalité - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 p.70
  8. 8,0, 8,1 ha8,2 Patrom:Br (fr) L. F. Sauvé (1885), Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne, Slatkine Reprints, 1986 (ISBN 978-2-0510-0101-4)
  9. (fr) (la) CNDP
  10. (fr) BtB
  11. Diwar manus "dorn" ha capio "kemer".
  12. (en) Karl Marx's "Confession"
  13. (fr) (la) Journal des savants|Journal des savans, 1823
  14. Lakaet war gont Cicero, met n'eus roud ebet en e skridoù.
  15. (en) (la) Henry Beard, Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus, Villard Books, 1990, (ISBN 978-1-5924-0080-5) ha Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus, Villard Books, 1991, (ISBN 978-0-6794-0674-7).
  16. (la) Miles Gloriosus
  17. (en) (la) Latin alive!
  18. Geriadur Ménard ; (en) Dog latin, (fr) Latin de cuisine.
  19. (it) Umberto Eco, Il nome de la rosa, Bompani, 2013 (embannaur adwelet ha reizhet) (ISBN 978-8-8452-7348-3)
    (fr) Umberto Eco, Le nom de la rose, Grasset (ISBN 978-2-2467-9876-7)
  20. (fr) Ph. Le Bas, France - Annales historiques, levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, p. 108
  21. (en) Terry Pratchett, The Last Hero, Gollancz, 2001, (ISBN 978-0-5750-6885-8).
    (fr) Terry Pratchett, Le dernier héros, L'Atalante, 2003, (ISBN 978-2-8417-2251-8)
  22. (la) Skrid latin(fr) [http://remacle.org/bloodwolf/historiens/valere/livre4.htm Skrid gallek.
  23. 23,0 ha23,1 Dizemglev zo war orin al lavared.
  24. (en) Patrom:Gr William S. Annis (2012), Delectus Indelectatus Aoidoi.org
  25. 25,0 ha25,1 (fr) (la) Nicot, Thresor de la langue française (1606)
  26. (la) Google Books.
  27. Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.
  28. E kentel italianek ar bannoù-treset Astérix ez eo bet troet Ils sont fous ces Romains dre Sono Pazzi Questi Romani – S.P.Q.R. !
  29. (en) Anatomy of Melancholy
  30. (la) Ar skrid latin.
  31. Ar skrid krennsaoznek.
  32. N'emañ ket ar bomm rik evel-se er skrid.
  33. (en) Adolf Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, The American Philosophical Society, 1953, p. 760-b.
  34. (en) Online Etymology Dictionary.
  35. (fr) (la) AgoraClass.
  36. (en) Desiderius Erasmus, The Adages of Erasmus, selected by William Baker, University of Toronto Press, 2001, (ISBN 978-0-8020-4874-5) p. 240
  37. (en) Aleister Crowley, The Vision and the Voice, Red Wheel, 1997, (ISBN 978-0-8772-8887-9)
  38. (fr) (la) Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse, 1826-1856 Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690.
  39. (fr) (la) pp.230 & 233


Rummad:Rolloù Rummad:Lavaroù latin